बातम्या

ऑस्ट्रेलियाचा धाडसी निर्णय; भारतातही १६ वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया बंदीची गरज

By nisha patil - 12/22/2025 12:14:12 PM
Share This News:

ऑस्ट्रेलियाने १६ वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडियावर बंदी घालण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला असून जगभरात याची चर्चा सुरू आहे. वाढत्या स्क्रीन-व्यसनाच्या पार्श्वभूमीवर भारतातही अशा प्रकारच्या धोरणाची नितांत गरज असल्याचे मत बालमानसशास्त्रज्ञ, शिक्षक आणि पालकांकडून व्यक्त केले जात आहे.

सध्याच्या काळात अनेक मुलांचे बालपण मोबाइल स्क्रीनपुरते मर्यादित झाले आहे. सोशल मीडियावरील आभासी जग, अवास्तव तुलना, बनावट परिपूर्ण आयुष्याचे प्रदर्शन, सायबरबुलिंग आणि ऑनलाईन छळ याचा थेट परिणाम मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर होत आहे. वाढत्या फोन-व्यसनामुळे मुलांची एकाग्रता कमी होत असून अभ्यासाची सवय, वाचन, खेळ आणि सर्जनशीलता मागे पडत असल्याचे चित्र दिसत आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, सोळा वर्षांखालील वयात मुलांचा मेंदू आणि भावनिक जडणघडण सुरू असते. अशा टप्प्यावर सोशल मीडियावरील नकारात्मक मजकूर, आक्रमक भाषा आणि सततची तुलना मुलांना मानसिकदृष्ट्या अस्थिर करू शकते. याचा ताण पालकांवरही वाढत असून सतत देखरेखीचे ओझे निर्माण होत आहे.

भारतात अंमलबजावणी कशी शक्य?

भारतासारख्या मोठ्या आणि डिजिटलदृष्ट्या वेगाने वाढणाऱ्या देशात ही बंदी थेट लागू करणे आव्हानात्मक असले तरी टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी शक्य आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
    1.    वय पडताळणी यंत्रणा मजबूत करणे:
सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर आधार किंवा इतर अधिकृत ओळखपत्रांच्या माध्यमातून वय पडताळणी सक्तीची करणे.
    2.    कायदेशीर चौकट तयार करणे:
मुलांच्या ऑनलाईन सुरक्षेसाठी स्वतंत्र कायदा किंवा आयटी कायद्यात सुधारणा करून १६ वर्षांखालील मुलांसाठी स्पष्ट नियमावली ठरवणे.
    3.    शाळांमधून डिजिटल साक्षरता:
शाळांमध्ये ‘डिजिटल शिस्त’ आणि ‘स्क्रीन मर्यादा’ याबाबत अभ्यासक्रमात समावेश करून मुलांना योग्य वापर शिकवणे.
    4.    पालकांची जबाबदारी:
केवळ मुलांवर निर्बंध न घालता पालकांनीही स्क्रीन वापरावर स्वतः नियंत्रण ठेवणे. पालकच जर सतत मोबाइलमध्ये गुंतलेले असतील, तर मुलांकडून वेगळे वर्तन अपेक्षित ठेवणे अवास्तव ठरेल.
    5.    पर्यायी उपक्रमांना प्रोत्साहन:
खेळ, वाचन, कला, मैदानी उपक्रम आणि प्रत्यक्ष सामाजिक संवाद यांना चालना देण्यासाठी स्थानिक पातळीवर कार्यक्रम राबवणे.